e-prawnik.pl Sejm InterpelacjeInterpelacja w sprawie systemu orzekania o stopniu niepełnosprawności, dofinansowywania przez PFRON pracodawców zatrudniających osoby z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz niewystarczających środków PFRON na rehabilitację społeczną kierowanych do organizacji pozarządowych i samorządu

Interpelacja w sprawie systemu orzekania o stopniu niepełnosprawności, dofinansowywania przez PFRON pracodawców zatrudniających osoby z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz niewystarczających środków PFRON na rehabilitację społeczną kierowanych do organizacji pozarządowych i samorządu

   Szanowna Pani Minister! Wiele organizacji pozarządowych zajmujących się pomocą osobom niepełnosprawnym śle rozpaczliwe listy i podpisuje się pod apelem ˝Nie wykluczajcie Nas˝ w obawie przed drastycznym zmniejszeniem, szczególnie w 2011 r., środków PFRON przeznaczonych na dofinansowanie ich działalności. Zwracają też uwagę na potrzebę zmian systemowych w orzecznictwie.

   Obecnie w Polsce bardzo łatwo można otrzymać orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim. Tymczasem fizyczne dolegliwości kwalifikujące do orzeczenia niepełnosprawności w stopniu lekkim ma większość dorosłych ludzi po 50. roku życia. Sytuację wykorzystują właściciele wielu firm, którzy warunkują zatrudnienie pracownika uzyskaniem takiego typu orzeczenia, bo wtedy mają zapewnione dofinansowanie z PFRON w wysokości 60% najniższego wynagrodzenia. Ponieważ praca jest dobrem powszechnym, więc ustawiają się kolejki do zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności. Jest to, sądzę, zjawisko groźne, bo traktowane jako sposób na znalezienie stanowiska pracy dofinansowanego z publicznych pieniędzy przez osoby, które mogłyby szukać zatrudnienia na wolnym rynku.

   Jeżeli dużą część funduszu PFRON otrzymują pracodawcy zatrudniający osoby z orzeczeniem o lekkiej niepełnosprawności, to odbywa się to kosztem rehabilitacji społecznej niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym i znacznym, prowadzonej przez organizacje pozarządowe lub samorząd w ośrodkach rehabilitacyjnych i terapeutycznych oraz dofinansowania zakupu sprzętu rehabilitacyjnego. Poważnie zagrożona jest zatem pomoc skierowana do osób najbardziej potrzebujących, które bez wsparcia nie mogą funkcjonować. Zatem mogą nie poradzić sobie prowadzone przez organizacje pozarządowe dzienne placówki dla dzieci, młodzieży i dorosłych trwale i ciężko niepełnosprawnych z takim mozołem od 20 lat budowane. Może nie wystarczyć na dofinansowanie działalności warsztatów terapii zajęciowej, turnusów rehabilitacyjnych dla niepełnosprawnych czy likwidacji barier architektonicznych.

   W uchwalonej przez Sejm RP 29 października br. zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych wprowadzono istotne zmiany legislacyjne w zakresie racjonalizacji środków publicznych i zapewnienia stabilności finansowej PFRON. Zmiany te, jak wynika z uzasadnienia tej ustawy, powinny przyczynić się do uzyskania, rozłożonych w czasie, dodatkowych środków niezbędnych dla zapewnienia właściwego poziomu finansowania zadań ustawowych, w tym realizowanych przez organizacje pozarządowe i samorząd. Organizacje pozarządowe obawiają się jednak, że po prostu nie przetrwają 2011 r.

   W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

   1. W jakiej wysokości PFRON dofinansowywał pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne z podziałem na stopnie niepełnosprawności w roku 2009 i 2010?

   2. Jaka część budżetu przekazywana jest dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne z lekkim stopniem niepełnosprawności?

   3. Czy system orzekania o niepełnosprawności w Polsce opiera się na standaryzowanych i mierzalnych procedurach opartych na Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF)? Czy orzeczenie odpowiada na pytanie, czy i w jakim stopniu uszczerbek na zdrowiu utrudnia lub ogranicza wykonywanie pracy osobie z orzeczeniem?

   4. Czy i w jaki sposób w krajach europejskich państwo dofinansowuje pracodawców zatrudniających osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności?

   5. O ile w 2011 r. i w 2012 r. zwiększą się przychody PFRON i jednocześnie zmniejszy wysokość wsparcia pracodawców w zakresie dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych?

   6. W jakiej szacunkowej wysokości uzyskane dodatkowe i zaoszczędzone środki PFRON zostaną przeznaczone w 2011 r. i w 2012 r. na wspieranie organizacji pozarządowych i samorządu działających na rzecz osób niepełnosprawnych?

   Z poważaniem

   Poseł Joanna Fabisiak

   Warszawa, dnia 19 listopada 2010 r.

Odpowiedź Jarosław Duda - sekretarz stanu w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację pani poseł Joanny Fabisiak, przesłaną przy piśmie Pana Marszałka z dnia 26 listopada 2010 r. (znak: SPS-023-19416/10), w sprawie systemu orzekania o stopniu niepełnosprawności, dofinansowania przez Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych pracodawców zatrudniających osoby z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz niewystarczających środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rehabilitację społeczną kierowanych do organizacji pozarządowych i samorządu terytorialnego uprzejmie proszę o przyjęcie poniższych wyjaśnień na następujące pytania zadane przez panią poseł.

   Pytanie 1. W jakiej wysokości PFRON dofinansowywał pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne, z podziałem na stopnie niepełnosprawności w roku 2009 i w roku 2010?

   W roku 2009 wypłacono pracodawcom 2 515 289 819 zł w formie dofinansowań do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, w tym: 137 878 619 zł do wynagrodzeń pracowników zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności, 1 327 016 385 zł do wynagrodzeń pracowników zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz 1 050 394 814 zł do wynagrodzeń pracowników zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności. W roku 2010 (do końca listopada) wypłacono pracodawcom 2 456 130 944 zł w formie dofinansowań do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych, w tym: 139 356 226 zł do wynagrodzeń pracowników zaliczonych do znacznego stopnia niepełnosprawności, 1 382 537 147 zł do wynagrodzeń pracowników zaliczonych do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz 934 237 569 zł do wynagrodzeń pracowników zaliczonych do lekkiego stopnia niepełnosprawności.

   Pytanie 2. Jaka część budżetu przekazywana jest dla pracodawców zatrudniających osoby niepełnosprawne z lekkim stopniem niepełnosprawności?

   Pracodawcom zatrudniającym osoby niepełnosprawne z lekkim stopniem niepełnosprawności wypłacono w: 2009 r. - 1 050 394 814 zł, co stanowi 41,76% ogólnej kwoty wypłaconego dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych, 2010 r. (do końca listopada) - 934 237 569 zł, co stanowi 38,04% ogólnej kwoty wypłaconego dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych.

   Pytanie 3. Czy system orzekania o niepełnosprawności w Polsce opiera się na standaryzowanych i mierzalnych procedurach opartych na Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF)? Czy orzeczenie odpowiada na pytanie, czy i w jakim stopniu uszczerbek na zdrowiu utrudnia lub ogranicza wykonywanie pracy osobie z orzeczeniem?

   Odpowiadając na to pytanie, pragnę podkreślić, że Międzynarodowa Klasyfikacja Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF) Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) nie jest klasyfikacją powszechnie obowiązującą, bowiem od kilku lat trwają prace nad jej implementacją. Do chwili obecnej brak jest również oficjalnego tłumaczenia na język polski przedmiotowej klasyfikacji. Odnosząc się do polskiego systemu orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (systemu pozarentowego), informuję, że w tym systemie już w znacznym zakresie funkcjonuje biopsychospołeczny model niepełnosprawności, oparty na koncepcji i założeniach Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF).

   Orzecznictwo o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności uwzględnia zarówno fizyczne, psychiczne, jak i społeczne aspekty funkcjonowania człowieka. Przyjęte zasady orzekania oznaczają, iż orzekanie o stopniu niepełnosprawności ma charakter kompleksowy (łączy zatem element zatrudnieniowy z elementem świadczeniowym). Wystąpienie tylko jednego z elementów np. naruszenia sprawności organizmu (potocznie utożsamianego z chorobą) nie musi zatem oznaczać, że mamy do czynienia z niepełnosprawnością. Natomiast intensywność tego czynnika nie wpływa bezpośrednio na ustaloną niepełnosprawność lub stopień niepełnosprawności, jeżeli w następstwie jego występowania nie dochodzi do istotnych ograniczeń w sferze społecznej lub zawodowej. Obowiązujące kryteria i standardy postępowania orzeczniczego zawarte w przepisach prawa zbudowane są na konstrukcji określającej zachowane, mimo naruszonej sprawności organizmu, możliwości osoby w zakresie:

   - samodzielnej egzystencji,

   - pełnienia ról społecznych,

   - zatrudnienia w odpowiednich warunkach (dotyczy osób powyżej 16 roku życia).

   Obok diagnozy medycznej ustalającej naruszenie funkcji fizycznej, psychicznej lub intelektualnej organizmu postępowanie orzecznicze ustala ograniczenia funkcjonalne w różnych sferach życia związanych z aktywnością społeczną, w tym zawodową, człowieka i w efekcie prawo do korzystania z pomocy i form wsparcia przysługujących osobom niepełnosprawnym. W systemie orzekania o stopniu niepełnosprawności, który służy celom wyrównywania szans i wspierania osób niepełnosprawnych różnymi formami ulg i uprawnień, niezbędna jest oprócz medycznej społeczna i zawodowa ocena możliwości wykonywania czynności stosownie do wieku, bowiem zakres i rozmiar ograniczeń, jakich doznaje osoba w funkcjonowaniu indywidualnym i społecznym, wyznacza zakres i formy koniecznego wsparcia tej osoby.

   Naruszenie sprawności organizmu służące diagnozie orzeczniczej ustalającej niepełnosprawność jest podstawą do określenia ograniczeń, jakich doznaje osoba w samodzielnej egzystencji lub pełnieniu ról społecznych. Decyzja o zaliczeniu osoby do odpowiedniego stopnia niepełnosprawności nie tylko potwierdza samą niepełnosprawność, ale wskazuje również formy rehabilitacji zawodowej i społecznej, z jakich osoba orzeczona może korzystać, oraz warunkuje prawo do korzystania z wielu ulg i uprawnień przyznanych na podstawie odrębnych przepisów (m.in. z zakresu pomocy społecznej, świadczeń rodzinnych, dodatków mieszkaniowych), wspierających osoby niepełnosprawne w życiu osobistym lub społecznym.

   Orzekanie o stopniu niepełnosprawności nie jest więc oceną stanu zdrowia osoby orzekanej, ale jest oceną ograniczeń w możliwości jej funkcjonowania w życiu społecznym i zawodowym, będących następstwem naruszenia sprawności organizmu. W konsekwencji więc skład orzekający o stopniu niepełnosprawności rozpatruje osobę jako nierozerwalną całość biopsychospołeczną, jako dynamiczną strukturę dysponującą skomplikowanym systemem zasobów osobistych i zewnętrznych, pozostającą zawsze w interakcji ze środowiskiem. Nie można bowiem rozpatrywać sfery zdrowia (fizycznego i psychicznego) oraz funkcjonalności człowieka w oderwaniu od kontekstu społecznego czy środowiskowego. Dlatego też orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane osobie w wieku aktywności zawodowej definicyjnie wymaga odpowiedzi na pytanie o związek uszczerbku na zdrowiu ze zdolnością do zatrudnienia.

   Pytanie 4. Czy i w jaki sposób w krajach europejskich państwo dofinansowuje pracodawców zatrudniających osoby z lekkim stopniem niepełnosprawności?

   W krajach europejskich nie zawsze jest określany lekki stopień niepełnosprawności, ale określa się procentowy uszczerbek na zdrowiu. Dotyczy to takich krajów jak Francja, Grecja, Niemcy czy Hiszpania. Drugim kryterium decydującym o uzyskaniu wsparcia finansowego jest ograniczona zdolność do osiągania wynagrodzeń/dochodów. Orzekanie o lekkim stopniu niepełnosprawności jest specyfiką orzecznictwa polskiego, przy czym stopień ten nie będzie tożsamy ze stopniem lekkim w innym kraju, albowiem brak jest jednolitości (ogólnych kryteriów) ustalania stopnia niepełnosprawności przez kraje członkowskie. Większość krajów wspiera osoby ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, gdyż osoby te wymagają większego wsparcia.

   Pragnę nadmienić, że problematyka orzekania o niepełnosprawności jest przedmiotem rozważań w Komisji Europejskiej. We wrześniu 2007 r. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny opracował opinię rozpoznawczą pt. ˝Ujednolicenie wskaźników dotyczących niepełnosprawności jako instrumentu monitorowania strategii europejskich˝, w której stwierdzono m.in., że ˝definicja niepełnosprawności różni się w poszczególnych państwach˝ oraz ˝osoby niepełnosprawne stanowią niejednorodną grupę i trudno jest określić kryteria oceny˝. Dokument ten zawiera postulaty dotyczące spójności instrumentów prawnych i politycznych oraz uzyskania jednolitych metodologicznie, rzetelnych i porównywalnych danych na temat niepełnosprawności poprzez prowadzone badania statystyczne. Europejski Komitet Ekonomiczno-Społeczny zwrócił się w tym dokumencie do państw członkowskich o przeprowadzanie regularnych badań ankietowych dotyczących osób niepełnosprawnych i ujednolicenie wskaźników statystycznych oraz - co jest istotne - o poszukiwanie definicji niepełnosprawności na szczeblu międzynarodowym.

   Pytanie 5. O ile w 2011 r. i 2012 r. zwiększą się przychody PFRON i jednocześnie zmniejszy się wysokość wsparcia pracodawców w zakresie dofinansowania do wynagrodzeń osób niepełnosprawnych?

   29 października 2010 r. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwalił ustawę o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 226, poz. 1475), wprowadzając istotne zmiany legislacyjne w celu zapewnienia stabilności finansowej Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych i racjonalizacji jego wydatków. Zmiany te przyczynią się do uzyskania dodatkowych środków niezbędnych do zapewnienia właściwego poziomu finansowania zadań ustawowych. I tak:

   - w 2011 r.:

   1) zwiększą się o 280 mln zł przychody Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w stosunku do przyjętego w sierpniu bieżącego roku przez Zarząd PFRON planu finansowego na 2011 r. z uwagi na to, że:

   - od stycznia 2011 r. wejdzie w życie ustawowa zmiana polegająca na ustaleniu odmiennego sposobu rozliczania przez zakłady pracy chronionej środków uzyskanych z tytułu zwolnień z wpłat zaliczek na podatek dochodowy od wynagrodzeń zatrudnianych pracowników, co przyniesie w skali roku przychód w kwocie ok. 140 mln zł,

   - od maja 2011 r. wejdzie w życie ustawowa zmiana dotycząca cech sprzedawcy wystawiającego informacje o wysokości ulg we wpłatach na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, jednakże z uwagi na konieczność zachowania prawa do wykorzystania ulg nabytych przed wejściem w życie ustawy na dotychczasowych zasadach przychody z tego tytułu dotyczą przede wszystkim II półrocza 2011 r. Do końca 2011 r. szacunkowe zwiększenie przychodów wyniesie ok. 140 mln zł,

   2) zmniejszą się o ok. 200 mln zł wydatki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w stosunku do przyjętego w sierpniu bieżącego roku przez Zarząd PFRON planu finansowego na 2011 r. z powodu ustawowego wyłączenia z dofinansowania pracowników zaliczonych do umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, którzy mają ustalone prawo do emerytury, oraz w wyniku zmiany wysokości wskaźników przysługującego dofinansowania na poszczególne grupy zatrudnionych w zależności od m.in. typu zakładu,

   - w 2012 r.:

   1) zwiększą się o ok. 440 mln zł przychody Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z uwagi na to, że:

   - ustalono odmienny sposób rozliczania przez zakłady pracy chronionej środków uzyskanych z tytułu zwolnień z wpłat zaliczek na podatek dochodowy od wynagrodzeń zatrudnianych pracowników - ok. 140 mln zł,

   - zmieniono cechę sprzedawcy wystawiającego informacje o wysokości ulg we wpłatach na PFRON - ok. 300 mln zł,

   2) zmniejszą się o ok. 250 mln zł wydatki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z powodu ustawowego wyłączenia z dofinansowania pracowników zaliczonych do umiarkowanego lub lekkiego stopnia niepełnosprawności, którzy mają ustalone prawo do emerytury, oraz w wyniku zmiany wysokości wskaźników przysługującego dofinansowania na poszczególne grupy zatrudnionych w zależności od m.in. stopnia niepełnosprawności i typu zakładu.

   Pytanie 6. W jakiej szacunkowej wysokości uzyskane dodatkowe i zaoszczędzone środki PFRON zostaną przeznaczone w 2011 r. i 2012 r. na wspieranie organizacji pozarządowych i samorządu działających na rzecz osób niepełnosprawnych?

   Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych będzie mógł przeznaczyć dodatkowe środki w szacunkowej wysokości ok. 441 mln zł na realizację zadań ustawowych, w szczególności na:

   - zadania zlecone organizacjom pozarządowym (dodatkowo 130 mln zł),

   - programy celowe (dodatkowo 180 mln zł),

   - zadania realizowane przez samorządy wojewódzkie, powiatowe w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej (dodatkowo 131 mln zł).

   W 2012 r. PFRON przewiduje dalszy sukcesywny wzrost nakładów na wspieranie organizacji pozarządowych oraz samorządów terytorialnych w ich działaniach na rzecz osób niepełnosprawnych.

   Z szacunkiem

   Sekretarz stanu

   Jarosław Duda

   Warszawa, dnia 17 grudnia 2010 r.


Komentarze do artykułu: Interpelacja nr 19416: Interpelacja w sprawie systemu orzekania o stopniu niepełnosprawności, dofinansowywania przez PFRON pracodawców zatrudniających osoby z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności oraz niewystarczających środków PFRON na rehabilitację społeczną kierowanych do organizacji pozarządowych i samorządu

    Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!

Dodaj komentarz

Na skróty

Źródło danych: www.sejm.gov.pl
Informujemy, iż zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz. U. 2006 r. Nr 90 poz. 631), dalsze rozpowszechnianie artykułów publikowanych w niniejszym serwisie jest zabronione.